Hekataeos’un çağdaşı olduğu tahmin edilen Heraklitos, Milet’in yaklaşık 50 km. kuzeyinde yer alan bir liman şehri olan Efes’te doğup büyüdü. Diğer filozoflara sert eleştiriler getiren, insanlardan uzak duran kibirli bir kişiydi. Eseri zor anlaşılır olduğu kadar, okuyucularının zekâ kıtlığı hakkında iğneleyici sözler de içermekteydi. Ancak bütün bu kusurlarına rağmen içinde bazı faydalı fikirler vardı. Evrenin, bir müzik aletinin telleri gibi sürekli gerilim içinde olduğunu ve zıt uçlar arasında dengede durduğunu ileri sürdü. Bu düşünce tarzının etkileri, başta insanların davranışları üzerindeki açıklamaları olmak üzere, Heraklitos’un bütün açıklamalarında görülür. Bu fikirleri ile, insan ruhu ile ilgili bir mesaj vermeye çalışmış olması muhtemeldir. Eğer durum böyle ise, başarısız olmuştu. Kendi döneminde olduğu gibi bugünki şöhreti de, doğa âlemi hakkında öğrettiklerine dayanmaktadır. Doğadaki herşeyin kararsız ve sürekli değişim içinde olduğunu düşünmüştü. Öyle ki, duyularımızla algıladığımız her şey geçiciydi, gerçek bilgi değildi. Bu görüş, daha sonra yaygınlık kazanacak ve pratik gözleme verilen önemi sınırlamaya yönelik bir sav olarak kullanılacaktı.

Heraklitos’un evreninde ateş, bir değişim aracı olarak çok önemli bir yere sahipti. Ateş, nesneleri yakıp kül etmekte, kendileri de ateş olana kadar onları değiştirmekteydi. Ateş olmadan maddeler ne yoğunlaşabilmekte ne de katılaşabilmekteydi. Gök cisimleri, içinde ateş bulunan çanaklardı ve Ay’ın evreleri, çanağın ağzının bize değişik şekillerde dönük olmasından kaynaklanmaktaydı. Gerçekten de, gökyüzü çok açık ve Ay ufuktan çok yüksekte olduğu zaman, Ay diskinin yüzeyi bir kabın içi gibi gözükebilmektedir. Aslında bu, düşünülemeyecek kadar müthiş bir fikir değildir.